Quy trình thông quan máy móc y tế tại Việt Nam đòi hỏi doanh nghiệp phải hoàn tất phân loại rủi ro (Loại A, B, C, D) và có số công bố tiêu chuẩn áp dụng hoặc số lưu hành hợp lệ trước khi khai báo hải quan điện tử trên hệ thống VNACCS/VCIS. Thiết bị nhập khẩu bắt buộc phải mới 100%, đi kèm tài liệu kỹ thuật, nhãn gốc và giấy phép chuyên ngành bức xạ hoặc đo lường nếu có. Nắm vững trình tự kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế giúp doanh nghiệp thông quan đúng tiến độ, tránh phát sinh phí lưu bãi và các rủi ro pháp lý.
Những điểm chính
- Máy móc thiết bị y tế nhập khẩu thương mại bắt buộc phải mới 100%, pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hoàn toàn hành vi nhập khẩu máy y tế đã qua sử dụng.
- Doanh nghiệp không thể thực hiện thông quan thiết bị y tế nếu thiếu Phiếu tiếp nhận công bố tiêu chuẩn áp dụng (đối với loại A, B) hoặc Số lưu hành do Bộ Y tế cấp (đối với loại C, D).
- Danh mục mã HS của máy móc thiết bị y tế xuất nhập khẩu được đối chiếu và áp dụng thống nhất theo Thông tư 19/2024/TT-BYT (thay thế Thông tư 14/2018/TT-BYT từ ngày 16/11/2024).
- Thuế giá trị gia tăng (VAT) ưu đãi 5% chỉ được áp dụng khi lô hàng có đầy đủ giấy phép nhập khẩu, số đăng ký lưu hành hoặc phiếu tiếp nhận công bố tiêu chuẩn hợp lệ.
- Các thiết bị y tế phát bức xạ ion hóa như máy CT scanner hay X-quang bắt buộc phải có giấy phép nhập khẩu bổ sung từ Cục An toàn bức xạ và hạt nhân thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN).
Điều kiện pháp lý bắt buộc trước khi làm thủ tục thông quan máy móc y tế là gì?
Trước khi đưa máy móc y tế về cảng, doanh nghiệp nhập khẩu bắt buộc phải hoàn thành việc phân loại mức độ rủi ro, xin giấy phép lưu hành thị trường và nộp hồ sơ công bố đủ điều kiện mua bán trang thiết bị y tế. Khung pháp lý điều chỉnh xuyên suốt hoạt động này là Nghị định 98/2021/NĐ-CP về quản lý trang thiết bị y tế, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 07/2023/NĐ-CP và Nghị định 04/2025/NĐ-CP.
Khác với máy móc công nghiệp thông thường chỉ cần hóa đơn và vận đơn để mở tờ khai, thủ tục nhập khẩu máy móc y tế đặt trọng tâm vào giai đoạn tiền thông quan. Nếu lô hàng cập cảng khi chưa hoàn tất các bước cấp phép của Bộ Y tế hoặc Sở Y tế, hệ thống hải quan sẽ từ chối tiếp nhận hoặc bác bỏ tờ khai.
1. Hoàn thiện và công khai kết quả phân loại trang thiết bị y tế
Căn cứ Điều 4 và Điều 5 Nghị định 98/2021/NĐ-CP, mọi máy móc và trang thiết bị y tế đều phải được phân loại dựa trên mức độ rủi ro tiềm ẩn liên quan đến thiết kế kỹ thuật và khả năng sản xuất. Việc phân loại phải do cơ sở đủ điều kiện phân loại thực hiện và công khai kết quả trên Hệ thống dịch vụ công trực tuyến quản lý thiết bị y tế của Bộ Y tế (dmec.moh.gov.vn) trước khi làm thủ tục hải quan.
Hệ thống phân loại chia thiết bị y tế thành 2 nhóm và 4 loại:
- Nhóm 1 (Loại A): Trang thiết bị y tế có mức độ rủi ro thấp (ví dụ: đèn khám bệnh thông thường, giường bệnh cơ học, dụng cụ phẫu thuật cơ bản không xâm lấn sâu, nhiệt kế y tế thông thường).
- Nhóm 2 (Loại B, C, D): Trang thiết bị y tế có mức độ rủi ro từ trung bình thấp đến cao. Cụ thể:
- Loại B (Rủi ro trung bình thấp): Máy siêu âm chẩn đoán tổng quát, máy đo điện tim (ECG), máy theo dõi bệnh nhân (patient monitor) thông thường, máy đo huyết áp điện tử.
- Loại C (Rủi ro trung bình cao): Máy thở (ventilator), máy chạy thận nhân tạo, máy chụp X-quang chẩn đoán, máy chụp cắt lớp vi tính (CT scanner), máy chụp cộng hưởng từ (MRI).
- Loại D (Rủi ro cao): Thiết bị tác động trực tiếp đến tim mạch hoặc hệ thần kinh trung ương như hệ thống tim phổi nhân tạo (ECMO), máy tạo nhịp tim cấy ghép, khung giá đỡ mạch máu (stent).
2. Sở hữu giấy phép lưu hành hoặc giấy phép nhập khẩu phù hợp
Các giai đoạn chuyển tiếp cho phép gia hạn giấy phép nhập khẩu cũ hoặc chỉ dùng bản phân loại để nhập hàng theo Nghị định 07/2023/NĐ-CP và Nghị định 04/2025/NĐ-CP đều đã kết thúc vào giữa năm 2025. Hiện nay, doanh nghiệp bắt buộc phải xuất trình giấy tờ lưu hành chính thức tương ứng với từng phân loại rủi ro:
- Đối với máy móc y tế loại A và loại B: Doanh nghiệp phải nộp hồ sơ công bố tiêu chuẩn áp dụng tại Sở Y tế nơi đặt trụ sở kinh doanh. Sau khi hồ sơ hợp lệ và được công khai trên cổng thông tin, doanh nghiệp sẽ có Phiếu tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn áp dụng. Phiếu này có giá trị không thời hạn.
- Đối với máy móc y tế loại C và loại D: Doanh nghiệp bắt buộc phải có Giấy chứng nhận đăng ký lưu hành (thường gọi là Số lưu hành) do Bộ Y tế (Cục Cơ sở hạ tầng và Thiết bị y tế) thẩm định và cấp. Hồ sơ đăng ký lưu hành phải được lập theo mẫu hồ sơ kỹ thuật chung ASEAN (CSDT – Common Submission Dossier Template). Số lưu hành có giá trị không thời hạn theo quy định tại Nghị định 07/2023/NĐ-CP.
- Trường hợp phải xin Giấy phép nhập khẩu (Điều 48 Nghị định 98/2021/NĐ-CP): Chỉ áp dụng cho các thiết bị y tế chưa có số lưu hành được nhập khẩu phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm lâm sàng, kiểm định, hiệu chuẩn, viện trợ nhân đạo, phòng chống dịch bệnh khẩn cấp hoặc chữa bệnh cá nhân.
| Tiêu chí so sánh | Thiết bị y tế Loại A | Thiết bị y tế Loại B | Thiết bị y tế Loại C & D |
|---|---|---|---|
| Mức độ rủi ro | Thấp (Nhóm 1) | Trung bình thấp (Nhóm 2) | Trung bình cao & Cao (Nhóm 2) |
| Cơ quan cấp phép lưu hành | Sở Y tế tỉnh/thành phố | Sở Y tế tỉnh/thành phố | Bộ Y tế (Cục CSHT và TBYT) |
| Chứng từ lưu hành bắt buộc | Phiếu tiếp nhận công bố tiêu chuẩn áp dụng | Phiếu tiếp nhận công bố tiêu chuẩn áp dụng | Quyết định cấp Số lưu hành (hoặc Giấy phép nhập khẩu đặc thù) |
| Hồ sơ kỹ thuật CSDT | Không bắt buộc | Không bắt buộc | Bắt buộc áp dụng hồ sơ CSDT |
| Thời hạn hiệu lực số lưu hành | Không thời hạn | Không thời hạn | Không thời hạn |
| Công bố đủ điều kiện mua bán | Không bắt buộc | Bắt buộc (tại Sở Y tế) | Bắt buộc (tại Sở Y tế) |
3. Công bố đủ điều kiện mua bán trang thiết bị y tế
Doanh nghiệp đứng tên trên tờ khai nhập khẩu máy móc y tế thuộc loại B, C, D với mục đích thương mại cần thực hiện thủ tục Công bố đủ điều kiện mua bán trang thiết bị y tế tại Sở Y tế địa phương. Doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về nhân sự kỹ thuật, kho bảo quản đạt chuẩn và phương tiện vận chuyển phù hợp với yêu cầu của nhà sản xuất.
Mặc dù cơ quan hải quan tập trung kiểm tra số lưu hành tại thời điểm thông quan, việc thiếu hồ sơ công bố đủ điều kiện mua bán sẽ khiến doanh nghiệp bị xử phạt hành chính khi hậu kiểm hoặc không thể xuất hóa đơn, nghiệm thu bàn giao thiết bị cho bệnh viện và cơ sở y tế công lập.
4. Quy định nghiêm ngặt về tình trạng máy móc mới 100%
Một sai lầm nghiêm trọng của nhiều nhà nhập khẩu mới là áp dụng quy định nhập khẩu máy móc công nghiệp đã qua sử dụng dưới 10 năm tuổi (theo Quyết định 18/2019/QĐ-TTg) cho thiết bị y tế. Thực tế, máy móc y tế hoàn toàn không thuộc phạm vi điều chỉnh của Quyết định 18.
Căn cứ Điều 47 Nghị định 98/2021/NĐ-CP và Phụ lục I Thông tư 08/2023/TT-BCT của Bộ Công Thương, toàn bộ máy móc thiết bị y tế thuộc các nhóm mã HS 9018, 9019, 9020, 9021, 9022 đã qua sử dụng đều nằm trong danh mục cấm nhập khẩu. Máy móc thiết bị y tế nhập khẩu thương mại vào Việt Nam bắt buộc phải mới 100%. Để rà soát tính hợp lệ của hồ sơ pháp lý và mã HS trước khi ký hợp đồng ngoại thương, doanh nghiệp có thể tham khảo dịch vụ thủ tục hải quan của Soleil Transportation nhằm phòng tránh rủi ro hàng bị buộc tái xuất.
Bộ hồ sơ hải quan thông quan máy móc y tế gồm những chứng từ gì?
Bộ chứng từ hải quan nhập khẩu máy móc y tế kết hợp giữa chứng từ ngoại thương tiêu chuẩn theo Thông tư 38/2015/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC) và các văn bản cấp phép chuyên ngành của Bộ Y tế. Toàn bộ chứng từ phải được số hóa và đính kèm lên hệ thống thông quan điện tử (hệ thống V5) khi truyền tờ khai.
Sự sai lệch dù chỉ một ký tự về mã hiệu (model), tên thương mại hoặc nước sản xuất giữa chứng từ thương mại và giấy phép của Bộ Y tế đều dẫn đến việc tờ khai bị dừng thông quan. Doanh nghiệp cần chuẩn bị và kiểm tra chéo danh mục hồ sơ dưới đây trước khi tàu cập cảng hoặc máy bay hạ cánh.
1. Nhóm chứng từ thương mại và vận tải quốc tế
- Tờ khai hải quan hàng hóa nhập khẩu: Truyền dữ liệu và kết xuất điện tử từ hệ thống VNACCS/VCIS.
- Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Thể hiện rõ tên máy, model, hãng sản xuất, nước sản xuất, đơn giá, tổng trị giá và điều kiện giao hàng Incoterms (như FOB, CIF, EXW, DDP).
- Phiếu đóng gói hàng hóa (Packing List): Kê khai chi tiết số lượng kiện, trọng lượng tịnh (Net Weight), trọng lượng cả bì (Gross Weight), kích thước kiện và danh mục các bộ phận, phụ kiện đóng gói trong từng kiện đối với các hệ thống máy y tế tháo rời.
- Vận đơn (Bill of Lading – B/L hoặc Air Waybill – AWB): Chứng từ vận tải đường biển hoặc đường hàng không hợp lệ.
- Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin – C/O): Chứng từ quan trọng để chứng minh nguồn gốc xuất xứ máy móc (khớp với xuất xứ trên số lưu hành) và hưởng thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt (ví dụ: C/O Form E từ Trung Quốc, Form D từ ASEAN, Form EUR.1 từ Liên minh Châu Âu, Form VK/AK từ Hàn Quốc, hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ theo hiệp định CPTPP).
2. Nhóm chứng từ quản lý chuyên ngành y tế
- Bản kết quả phân loại trang thiết bị y tế: Bản phân loại mức độ rủi ro (Loại A, B, C, D) đã được đăng tải công khai trên cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế.
- Chứng từ lưu hành theo phân loại:
- Đối với máy móc loại A và B: Bản sao có xác nhận của doanh nghiệp Phiếu tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn áp dụng do Sở Y tế cấp.
- Đối với máy móc loại C và D: Bản sao có xác nhận của doanh nghiệp Quyết định cấp số đăng ký lưu hành (hoặc Giấy phép nhập khẩu trong các trường hợp đặc thù) do Bộ Y tế cấp.
- Giấy ủy quyền nhập khẩu của chủ sở hữu số lưu hành (Authorization Letter): Trong trường hợp doanh nghiệp đứng tên trên tờ khai hải quan chỉ là nhà phân phối mà không phải là đơn vị trực tiếp đứng tên sở hữu số lưu hành (hoặc phiếu tiếp nhận công bố), doanh nghiệp bắt buộc phải xuất trình Giấy ủy quyền còn hiệu lực từ chủ sở hữu số lưu hành cho phép nhập khẩu đúng chủng loại, model thiết bị đó.
- Tài liệu kỹ thuật (Catalogue / Technical Data Sheet): Bản gốc hoặc bản sao có đóng dấu xác nhận của nhà nhập khẩu mô tả chi tiết cấu hình, thông số kỹ thuật, nguyên lý vận hành và công dụng y tế của thiết bị (bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh). Công chức hải quan sử dụng tài liệu này để đối chiếu xem máy móc thực tế có đúng là thiết bị y tế chuyên dụng hay không.
3. Hồ sơ chứng minh điều kiện hưởng thuế giá trị gia tăng (VAT) 5%
Thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với hầu hết các dòng máy móc thiết bị y tế thuộc Chương 90 thường dao động từ 0% đến 5% (và giảm về 0% nếu có C/O ưu đãi hợp lệ). Tuy nhiên, điểm mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi lập bộ hồ sơ hải quan là thuế giá trị gia tăng (VAT).
Căn cứ Thông tư 43/2021/TT-BTC (sửa đổi Thông tư 219/2013/TT-BTC) và Thông tư 26/2015/TT-BTC, thiết bị và dụng cụ y tế chuyên dùng được áp dụng mức thuế suất VAT ưu đãi 5%. Để được cơ quan hải quan chấp nhận mức thuế 5% ngay tại khâu nhập khẩu, bộ hồ sơ bắt buộc phải có một trong ba chứng từ sau:
- Giấy phép nhập khẩu của Bộ Y tế; hoặc
- Giấy chứng nhận đăng ký lưu hành (Số lưu hành); hoặc
- Phiếu tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn áp dụng của Sở Y tế; hoặc
- Hàng hóa nằm trong Danh mục trang thiết bị y tế chuyên dùng do Bộ Y tế ban hành theo quy định của pháp luật.
Nếu thiết bị là máy móc lưỡng dụng (vừa dùng trong y tế vừa dùng trong công nghiệp, thẩm mỹ hoặc phòng thí nghiệm) mà doanh nghiệp không xuất trình được số lưu hành/phiếu công bố tiêu chuẩn y tế hợp lệ, hoặc nhập khẩu linh kiện rời không chứng minh được tính đồng bộ chuyên dùng, lô hàng sẽ phải áp dụng mức thuế suất VAT tiêu chuẩn là 10%. Để đảm bảo bộ chứng từ hải quan khớp nối hoàn toàn và áp dụng đúng biểu thuế, bạn có thể phối hợp cùng bộ phận thủ tục hải quan của Soleil Transportation ngay từ khâu lên nháp chứng từ (draft documents) với nhà cung cấp nước ngoài.
Các bước thực hiện quy trình thông quan máy móc y tế tại cửa khẩu như thế nào?
Quy trình thông quan máy móc y tế diễn ra qua bốn bước tuần tự từ chuẩn bị giấy phép, truyền tờ khai trên VNACCS, xử lý phân luồng kiểm tra thực tế hàng hóa và hoàn tất nghĩa vụ thuế để giải phóng hàng. Khâu chuẩn bị càng chi tiết thì thời gian giải phóng hàng tại cảng biển hoặc sân bay càng được rút ngắn.
Đối với các lô hàng máy móc y tế có giá trị lớn như hệ thống chụp cộng hưởng từ (MRI) hay hệ thống xét nghiệm tự động, việc chậm trễ 1–2 ngày tại cửa khẩu không chỉ làm phát sinh phí lưu kho, lưu bãi (demurrage/detention) mà còn ảnh hưởng đến điều kiện bảo quản cảm biến và linh kiện điện tử bên trong máy.
Bước 1: Kiểm tra chéo chứng từ và tra cứu mã HS theo Thông tư 19/2024/TT-BYT
Trước khi hàng được xếp lên tàu (đối với hàng nguyên container – FCL hoặc hàng lẻ – LCL) hoặc lên máy bay, nhân viên xuất nhập khẩu cần đối chiếu tính thống nhất tuyệt đối của 5 thông tin cốt lõi: Tên thiết bị, Chủng loại/Mã hiệu (Model), Hãng sản xuất, Nước sản xuất (Origin) và Chủ sở hữu. Các thông tin này trên Commercial Invoice, Packing List, C/O và Vận đơn (B/L) phải trùng khớp từng chữ với nội dung ghi trên Số lưu hành hoặc Phiếu tiếp nhận công bố.
Tiếp theo, doanh nghiệp xác định mã HS của thiết bị dựa trên tính năng kỹ thuật thực tế và đối chiếu với Thông tư 19/2024/TT-BYT của Bộ Y tế (có hiệu lực từ ngày 16/11/2024, thay thế Thông tư 14/2018/TT-BYT). Thông tư 19/2024/TT-BYT ban hành danh mục trang thiết bị y tế xuất khẩu, nhập khẩu đã được xác định mã số hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.
Một số nhóm mã HS phổ biến của máy móc thiết bị y tế thuộc Chương 90 bao gồm:
- Nhóm 9018: Thiết bị và dụng cụ dùng trong ngành y, phẫu thuật, nha khoa hoặc thú y, bao gồm cả thiết bị ghi biểu đồ nhấp nháy, thiết bị điện y học khác và thiết bị kiểm tra thị lực (ví dụ: máy điện tim 9018.11.00, máy siêu âm chẩn đoán 9018.12.00, máy chụp cộng hưởng từ 9018.13.00).
- Nhóm 9019: Thiết bị trị liệu cơ học; máy xoa bóp; thiết bị thử nghiệm tâm lý; thiết bị trị liệu bằng ozon, bằng oxy, bằng xông, thiết bị hô hấp nhân tạo hoặc thiết bị hô hấp trị liệu khác (ví dụ: máy thở y tế, máy khí dung).
- Nhóm 9021: Dụng cụ chỉnh hình, nẹp xương, bộ phận nhân tạo của cơ thể, máy trợ thính và các thiết bị cấy ghép trong cơ thể (như máy tạo nhịp tim).
- Nhóm 9022: Thiết bị sử dụng tia X hoặc sử dụng các bức xạ alpha, beta, gamma hoặc bứt xạ ion hóa khác, dùng trong y tế, phẫu thuật, nha khoa (ví dụ: máy chụp cắt lớp vi tính CT scanner 9022.12.00, máy chụp X-quang chẩn đoán khác 9022.14.00).
Bước 2: Khai báo hải quan điện tử trên hệ thống VNACCS/VCIS
Khi có thông báo hàng đến (Arrival Notice) từ hãng tàu hoặc đại lý giao nhận, doanh nghiệp tiến hành nhập liệu và truyền tờ khai hải quan trên phần mềm khai báo điện tử kết nối với hệ thống VNACCS/VCIS của Tổng cục Hải quan:
- Khai báo chi tiết tên hàng: Ghi rõ tên tiếng Việt của máy móc y tế, kèm theo tên thương mại tiếng Anh, model, ký mã hiệu, hãng sản xuất, nước sản xuất và ghi chú rõ tình trạng “Hàng mới 100%”.
- Khai báo văn bản pháp quy và giấy phép: Tại phần chỉ tiêu thông tin giấy phép nhập khẩu và ô ghi chép khác trên tờ khai, doanh nghiệp phải nhập đầy đủ số, ngày cấp của Phiếu tiếp nhận công bố tiêu chuẩn áp dụng (loại A, B) hoặc Quyết định cấp Số lưu hành (loại C, D), cùng số công bố kết quả phân loại trang thiết bị y tế.
- Đính kèm hồ sơ điện tử (V5): Tải toàn bộ bản scan có chữ ký số của Invoice, Packing List, B/L, C/O, Bản phân loại, Số lưu hành/Phiếu công bố, Giấy ủy quyền (nếu có) và Catalogue kỹ thuật lên hệ thống.
Bước 3: Xử lý phân luồng tờ khai và nộp thuế
Sau khi truyền tờ khai chính thức, hệ thống VNACCS sẽ tự động trả về kết quả phân luồng dựa trên mức độ tuân thủ của doanh nghiệp và tính chất quản lý rủi ro của mặt hàng:
- Luồng Xanh (Mã phân luồng 1): Hệ thống miễn kiểm tra chi tiết hồ sơ và miễn kiểm tra thực tế hàng hóa. Tuy nhiên, do máy móc y tế là mặt hàng quản lý chuyên ngành có điều kiện và áp dụng thuế VAT 5%, tỷ lệ tờ khai rơi vào luồng Xanh rất thấp.
- Luồng Vàng (Mã phân luồng 2): Công chức hải quan tại chi cục cửa khẩu sẽ kiểm tra chi tiết bộ hồ sơ điện tử trên hệ thống V5. Hải quan sẽ tra cứu trực tiếp số lưu hành, phiếu công bố và bản phân loại của doanh nghiệp trên cổng thông tin
dmec.moh.gov.vncủa Bộ Y tế để xác thực tính hợp lệ, đối chiếu mã HS theo Thông tư 19/2024/TT-BYT và kiểm tra điều kiện áp thuế VAT 5%. Nếu hồ sơ đầy đủ và khớp nối, hải quan sẽ duyệt thông quan trên hệ thống. - Luồng Đỏ (Mã phân luồng 3): Cơ quan hải quan kiểm tra chi tiết hồ sơ giấy/điện tử kết hợp với kiểm tra thực tế hàng hóa tại cảng, sân bay hoặc địa điểm kiểm tra tập trung.
Song song với quá trình kiểm tra của hải quan, doanh nghiệp thực hiện nộp thuế nhập khẩu (nếu có) và thuế GTGT qua hệ thống nộp thuế điện tử 24/7 để hệ thống tự động trừ nợ thuế ngay khi tờ khai được phê duyệt.
Bước 4: Kiểm tra thực tế hàng hóa, đối chiếu nhãn mác và giải phóng hàng
Đối với các lô hàng phân vào Luồng Đỏ (hoặc khi hải quan Luồng Vàng phát hiện dấu hiệu nghi vấn và đề xuất chuyển luồng kiểm hóa), doanh nghiệp cần đăng ký chuyển container ra bãi kiểm hóa hoặc mở kiện hàng tại kho hàng không (như TCS, SCSC, ALS, NCTS) để công chức hải quan kiểm tra trực tiếp.
Tại hiện trường kiểm hóa, công chức hải quan sẽ tập trung xác minh 4 yếu tố:
- Tình trạng máy móc mới 100%: Kiểm tra ngoại quan máy, vỏ thùng, tem niêm phong, năm sản xuất trên bảng thông số kỹ thuật (nameplate) gắn trên thân máy để đảm bảo không phải máy cũ tân trang (refurbished) hoặc đã qua sử dụng.
- Thông số định danh trên thân máy: Đối chiếu Model, số Serial (S/N), tên nhà sản xuất và dòng chữ chỉ xuất xứ (Made in… / Manufactured in…) khắc hoặc in cố định trên máy với thông tin trên tờ khai, C/O và số lưu hành.
- Tính đồng bộ của cấu hình: Kiểm tra các bộ phận, đầu dò, cáp kết nối và phụ kiện đi kèm xem có đúng với cấu hình chuẩn trong Catalogue đã khai báo hay không, tránh trường hợp doanh nghiệp đóng ghép thêm phụ tùng hoặc vật tư tiêu hao ngoài danh mục.
- Nhãn hàng hóa: Kiểm tra nhãn gốc của nhà sản xuất gắn trên thiết bị và bao bì thương phẩm.
Sau khi hoàn tất kiểm tra thực tế và tờ khai được quyết định thông quan, doanh nghiệp thực hiện thủ tục đổi lệnh giao hàng (D/O), thanh lý mã vạch hải quan giám sát để kéo hàng về kho bảo quản. Với các hệ thống máy y tế kích thước quá khổ, nhạy cảm với rung chấn hoặc yêu cầu kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt trong suốt quá trình vận chuyển từ cảng về bệnh viện, doanh nghiệp nên sử dụng dịch vụ logistics chuyên biệt kết hợp dịch vụ thông quan hải quan trọn gói để bảo vệ an toàn cho thiết bị.
Những loại máy móc y tế nào phải kiểm định và kiểm tra chuyên ngành bổ sung?
Một số nhóm máy y tế đặc thù bắt buộc phải có giấy phép an toàn bức xạ từ Bộ Khoa học và Công nghệ hoặc thực hiện phê duyệt mẫu, kiểm định đo lường trước khi đưa vào lưu thông. Việc chỉ có số lưu hành của Bộ Y tế là chưa đủ để thông quan hoặc đưa các thiết bị này vào vận hành hợp pháp tại cơ sở y tế.
Khi lập kế hoạch nhập khẩu, bộ phận mua hàng và logistics cần rà soát kỹ nguyên lý hoạt động của máy để xác định xem thiết bị có chịu sự quản lý chồng lấn của hai bộ ngành (Bộ Y tế và Bộ Khoa học & Công nghệ) hay không.
1. Thiết bị y tế phát bức xạ ion hóa và nguồn phóng xạ
Các thiết bị chẩn đoán hình ảnh và điều trị ung thư sử dụng tia X hoặc nguồn phóng xạ đều thuộc đối tượng quản lý của Luật Năng lượng nguyên tử, Thông tư liên tịch 13/2014/TTLT-BKHCN-BYT và các quy định về an toàn bức xạ. Nhóm thiết bị này bao gồm:
- Máy chụp cắt lớp vi tính (CT scanner), máy PET-CT, SPECT-CT.
- Máy chụp X-quang chẩn đoán tổng quát, máy X-quang răng, máy chụp nhũ ảnh (Mammography), máy X-quang C-arm dùng trong phẫu thuật.
- Máy đo mật độ xương bằng tia X (DEXA).
- Máy xạ trị gia tốc tuyến tính (LINAC), thiết bị xạ trị áp sát, dao mổ gamma (Gamma Knife) có chứa nguồn phóng xạ.
Đối với các thiết bị phát tia X và thiết bị bức xạ có kèm nguồn phóng xạ thuộc diện quản lý, doanh nghiệp nhập khẩu hoặc đơn vị sử dụng cuối cùng (bệnh viện) phải thực hiện thủ tục xin Giấy phép nhập khẩu thiết bị bức xạ / nguồn phóng xạ hoặc giấy phép tiến hành công việc bức xạ tại Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (VARANS) thuộc Bộ KH&CN hoặc Sở KH&CN tùy theo phân cấp thẩm quyền. Ngoài ra, trước khi bàn giao đưa máy vào sử dụng cho bệnh nhân, thiết bị bắt buộc phải được tổ chức đủ điều kiện tiến hành kiểm định thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế định kỳ và kiểm tra an toàn phòng chì theo quy định.
2. Phương tiện đo nhóm 2 dùng trong y tế (Kiểm tra chất lượng đo lường)
Hoạt động kiểm tra chất lượng máy y tế có chức năng đo lường được thực hiện theo Luật Đo lường và Thông tư 07/2019/TT-BKHCN (sửa đổi, bổ sung Thông tư 23/2013/TT-BKHCN) của Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo quy định quản lý của Bộ KH&CN, các thiết bị đo lường sử dụng trong y tế để định lượng trực tiếp sức khỏe con người được xếp vào Phương tiện đo nhóm 2.
Các thiết bị y tế phổ biến thuộc danh mục Phương tiện đo nhóm 2 phải kiểm soát về đo lường bao gồm:
- Huyết áp kế (Máy đo huyết áp): Bao gồm cả huyết áp kế lò xo (cơ) và huyết áp kế điện tử.
- Nhiệt kế y học: Nhiệt kế thủy ngân, nhiệt kế chất lỏng có cơ cấu cực đại và nhiệt kế y học điện tử tiếp xúc có cơ cấu cực đại, nhiệt kế đo tai hồng ngoại.
- Phương tiện đo điện tim, điện não: Máy đo điện tim (ECG) và máy đo điện não (EEG) về mặt kiểm định thông số đo lường.
- Liều kế bức xạ dùng trong y tế.
Đối với các phương tiện đo nhóm 2 sản xuất mới hoặc nhập khẩu, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục Phê duyệt mẫu phương tiện đo trước khi nhập khẩu (hoặc trong quá trình thông quan theo quy trình của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng) và thực hiện Kiểm định ban đầu trước khi đưa máy vào sử dụng. Trường hợp nhập khẩu số lượng nhỏ hoặc thuộc diện miễn phê duyệt mẫu theo quy định tại Thông tư 07/2019/TT-BKHCN, doanh nghiệp vẫn phải hoàn tất văn bản miễn trừ và kiểm định ban đầu tại các trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng được chỉ định (như QUATEST 1, QUATEST 3 hoặc Viện Đo lường Việt Nam).
| Nhóm máy móc y tế đặc thù | Cơ quan quản lý bổ sung | Thủ tục / Giấy phép chuyên ngành bắt buộc | Thời điểm thực hiện |
|---|---|---|---|
| Thiết bị X-quang chẩn đoán, CT scanner, Mammography | Cục An toàn bức xạ & hạt nhân (VARANS) / Sở KH&CN | Cấp phép tiến hành công việc bức xạ và Kiểm định thiết bị X-quang y tế | Xin phép nhập khẩu (nếu có nguồn) và kiểm định trước khi vận hành |
| Thiết bị xạ trị có nguồn phóng xạ (Gamma Knife, áp sát) | Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ KH&CN) | Giấy phép nhập khẩu nguồn phóng xạ và Giấy phép vận chuyển nguồn | Bắt buộc phải có Giấy phép nhập khẩu trước khi thông quan tại cửa khẩu |
| Phương tiện đo nhóm 2 (Huyết áp kế, nhiệt kế y học) | Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ KH&CN) | Quyết định Phê duyệt mẫu phương tiện đo và Kiểm định ban đầu | Phê duyệt mẫu trước khi nhập khẩu; kiểm định trước khi lưu thông |
| Toàn bộ trang thiết bị y tế lưu thông trên thị trường | Bộ Y tế & Tổng cục Quản lý thị trường / Hải quan | Dán nhãn phụ tiếng Việt (NĐ 111/2021/NĐ-CP) & Kê khai giá (NĐ 07/2023/NĐ-CP) | Dán nhãn gốc trước khi nhập khẩu; nhãn phụ và kê khai giá trước khi bán |
3. Quy định bắt buộc về nhãn gốc và nhãn phụ trang thiết bị y tế
Trong quá trình kiểm hóa thực tế cũng như kiểm tra lưu thông sau thông quan, nhãn hàng hóa là yếu tố bị xử phạt nhiều nhất nếu doanh nghiệp chủ quan. Máy móc thiết bị y tế nhập khẩu phải tuân thủ đồng thời Nghị định 43/2017/NĐ-CP, Nghị định 111/2021/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 43) và Điều 61 Nghị định 98/2021/NĐ-CP.
- Yêu cầu đối với nhãn gốc tại thời điểm thông quan: Hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam bắt buộc phải có nhãn gốc bằng tiếng nước ngoài hoặc tiếng Việt gắn trực tiếp trên máy và bao bì thương phẩm. Nhãn gốc phải thể hiện tối thiểu: Tên hàng hóa, xuất xứ hàng hóa (Made in…), tên hoặc tên viết tắt của tổ chức/cá nhân sản xuất ở nước ngoài, model và số serial/số lô. Nếu hàng về đến cửa khẩu mà không có nhãn gốc hoặc không thể hiện xuất xứ trên máy, hải quan sẽ lập biên bản vi phạm hành chính theo Nghị định 128/2020/NĐ-CP và không cho phép hưởng ưu đãi thuế theo C/O.
- Yêu cầu đối với nhãn phụ tiếng Việt trước khi đưa ra lưu thông: Sau khi thông quan về kho (hoặc dán sẵn từ nước ngoài), doanh nghiệp phải bổ sung nhãn phụ bằng tiếng Việt có đầy đủ các nội dung bắt buộc:
- Tên trang thiết bị y tế, chủng loại (model).
- Tên và địa chỉ của chủ sở hữu số lưu hành và cơ sở sản xuất.
- Xuất xứ hàng hóa (Nước sản xuất).
- Số lưu hành hoặc số Phiếu tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn áp dụng.
- Số lô hoặc số sê-ri (Serial Number) của máy.
- Ngày sản xuất hoặc hạn sử dụng (đối với thiết bị tiệt trùng, vật tư có hạn dùng); năm sản xuất đối với máy móc thiết bị.
- Thông tin cảnh báo an toàn, hướng dẫn bảo quản và thông tin cơ sở bảo hành tại Việt Nam.
4. Nghĩa vụ kê khai và niêm yết giá trang thiết bị y tế sau thông quan
Theo quy định tại Nghị định 98/2021/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 07/2023/NĐ-CP, doanh nghiệp không được phép bán trang thiết bị y tế khi chưa có giá kê khai và không được bán cao hơn giá đã kê khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế tại thời điểm mua bán.
Sau khi hoàn tất tính toán giá vốn nhập khẩu (bao gồm giá mua, cước vận tải quốc tế, phí bảo hiểm, thuế nhập khẩu, chi phí thông quan, kiểm định, bảo hành và đào tạo vận hành), chủ sở hữu số lưu hành hoặc nhà nhập khẩu thuộc danh mục phải thực hiện kê khai giá trên hệ thống dmec.moh.gov.vn theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế trước khi phát hành hóa đơn thương mại trong nước và tham gia đấu thầu tại các bệnh viện.
Đối với các lô hàng thiết bị bức xạ, hệ thống máy xét nghiệm kích thước lớn hoặc thiết bị yêu cầu bảo quản lạnh chuyên sâu, Soleil Transportation cung cấp giải pháp logistics chuyên biệt giúp doanh nghiệp phối hợp đồng bộ từ khâu đóng gói tại nhà máy nước ngoài, xin giấy phép vận chuyển đến giao hàng tận phòng máy của bệnh viện.
Câu hỏi thường gặp
Máy móc thiết bị y tế đã qua sử dụng có được phép nhập khẩu về Việt Nam không?
Không. Theo Điều 47 Nghị định 98/2021/NĐ-CP và Thông tư 08/2023/TT-BCT, máy móc thiết bị y tế đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu thương mại vào Việt Nam dưới mọi hình thức. Ngoại lệ duy nhất chỉ áp dụng cho mục đích phi thương mại như tạm nhập tái xuất để sửa chữa, bảo hành theo hợp đồng với nhà sản xuất nước ngoài hoặc phục vụ nghiên cứu, đào tạo (không sử dụng trên người bệnh) khi có văn bản phê duyệt của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Thuế suất VAT nhập khẩu máy móc y tế hiện nay là bao nhiêu và cần điều kiện gì để hưởng mức 5%?
Theo Thông tư 43/2021/TT-BTC và Thông tư 26/2015/TT-BTC, thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với thiết bị và dụng cụ y tế chuyên dùng là 5%. Để được áp dụng mức thuế ưu đãi này khi khai báo hải quan, doanh nghiệp bắt buộc phải xuất trình được Giấy phép nhập khẩu của Bộ Y tế, Giấy chứng nhận đăng ký lưu hành (Số lưu hành) hoặc Phiếu tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn áp dụng hợp lệ. Các thiết bị thông thường, máy móc dùng chung hoặc không xuất trình được giấy phép lưu hành y tế tại thời điểm thông quan sẽ phải chịu mức thuế suất VAT tiêu chuẩn là 10%.
Doanh nghiệp có thể vận chuyển máy y tế loại C hoặc D về cảng khi số lưu hành đang chờ duyệt không?
Doanh nghiệp tuyệt đối không nên cho tàu hoặc máy bay chở hàng về cảng Việt Nam khi hồ sơ xin cấp số lưu hành loại C, D vẫn đang trong quá trình thẩm định tại Bộ Y tế. Quá trình xét duyệt hồ sơ CSDT cho thiết bị loại C và D mất nhiều thời gian và có thể phải bổ sung, giải trình nhiều lần; nếu hàng đã cập cảng mà chưa có số lưu hành chính thức thì không thể mở tờ khai thông quan. Việc này sẽ khiến lô hàng bị kẹt tại cảng nhiều tháng, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, lưu container (demurrage/detention) rất lớn và đối mặt với nguy cơ bị cơ quan hải quan yêu cầu tái xuất khi quá thời hạn lưu giữ tại cửa khẩu.
Linh kiện và phụ tùng thay thế cho máy móc y tế được khai báo hải quan như thế nào?
Linh kiện, phụ kiện đi kèm đồng bộ theo cấu hình chuẩn của máy chính trong cùng một lô hàng và được liệt kê rõ trên Số lưu hành hoặc Catalogue sẽ được thông quan chung theo giấy phép lưu hành của máy chính. Trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu rời các phụ tùng, linh kiện thay thế để sửa chữa hoặc bảo trì máy sau này, việc khai báo sẽ căn cứ vào bản chất và mã HS cụ thể của từng linh kiện theo quy tắc phân loại hàng hóa: nếu bộ phận thay thế đó bản thân nó được định danh là một trang thiết bị y tế độc lập (ví dụ: đầu dò máy siêu âm, bóng phát tia X chuyên dụng) thì phải có phân loại và số lưu hành/công bố phù hợp; nếu chỉ là vật tư cơ khí, bo mạch điện tử, ốc vít hoặc dây cáp thông thường thì doanh nghiệp khai báo theo mã HS của linh kiện đó mà không cần giấy phép của Bộ Y tế, đồng thời áp dụng mức thuế nhập khẩu và thuế VAT (thường là 10%) của linh kiện rời.
Thiết bị chỉ dùng cho mục đích nghiên cứu trong phòng thí nghiệm (RUO) có phải xin số lưu hành thiết bị y tế không?
Các máy móc được nhà sản xuất thiết kế và dán nhãn chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học trong phòng thí nghiệm (RUO – Research Use Only), không dùng để chẩn đoán, phòng ngừa hay điều trị cho con người thì không thuộc định nghĩa trang thiết bị y tế tại Nghị định 98/2021/NĐ-CP và không phải xin số lưu hành khi nhập khẩu. Tuy nhiên, nếu thiết bị thực chất là máy xét nghiệm y khoa lâm sàng (IVD) nhưng doanh nghiệp tự ý khai báo là thiết bị phòng thí nghiệm để né tránh giấy phép của Bộ Y tế, cơ quan hải quan sẽ căn cứ vào Catalogue gốc của hãng sản xuất và Thông tư 19/2024/TT-BYT để bác bỏ tờ khai và xử phạt hành vi khai sai dẫn đến thiếu giấy phép quản lý chuyên ngành. Do quy định pháp luật và danh mục quản lý chuyên ngành có thể thay đổi theo từng thời kỳ, doanh nghiệp nên xác nhận lại hồ sơ kỹ thuật cụ thể với cơ quan quản lý hoặc đơn vị tư vấn hải quan trước khi tiến hành nhập khẩu.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang cần rà soát mã HS theo Thông tư 19/2024/TT-BYT, kiểm tra tính hợp lệ của bộ hồ sơ lưu hành hoặc tìm kiếm đối tác thực hiện trọn gói quy trình thông quan máy móc y tế và vận chuyển an toàn về kho, hãy kết nối ngay với Soleil Transportation. Đội ngũ chuyên viên hải quan và logistics của chúng tôi tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội luôn sẵn sàng tư vấn phương án xử lý chứng từ chính xác qua số điện thoại +84 868 999 726, email vn.genbox@soleiltransportation.com hoặc nhận yêu cầu báo giá trực tiếp tại trang liên hệ.

